De Devotio Moderna was vanaf de oprichting van het Titus Brandsma Instituut een belangrijk onderzoeksveld. De bestudering van deze spirituele beweging, ontstaan in de Nederlanden tijdens de Late Middeleeuwen, wordt door het Instituut beschouwd als voortzetting van het werk van Titus Brandsma.
Het onderzoek omvat de volgende aspecten.
- De kritische uitgave van Gerardi Magni Opera Omnia.
- Het historisch onderzoek betreffende concrete uitdrukkingsvormen van spiritualiteit, zoals de liturgie, de boekcultuur en de collatio.
- Het spiritueel-hermeneutisch onderzoek met name van de Navolging van Christus.
De komende onderzoeksperiode 2008-2012 zal instituutsbreed interdisciplinair worden samengewerkt op het gebied van de Moderne Devotie.
Om deze interdisciplinaire uitwisseling te doen slagen zijn twee voorselecties gemaakt: de Imitatio Christi als materieel centrum van de discussies en de innerlijkheid als thematisch brandpunt.
1. De navolging van Christus
De Imitatio Christi van Thomas van Kempen, verreweg het bekendste geschrift van de Moderne Devotie, wordt interdisciplinair onderzocht.
- Vanuit het vormbeschrijvend onderzoek valt een nieuw licht op de tekstgeschiedenis van de Imitatio; de liturgische patronen die doorwerken in het geschrift; de stromingen waarmee Thomas in gesprek was; bovendien zal de receptiegeschiedenis worden bestudeerd.
- Vanuit de spirituele hermeneutiek wordt semantisch onderzoek verricht naar sleutelwoorden (imitatio; interior; ammonitio; consolatio; enz.); de intertextuele relaties met de Schrift zullen object van onderzoek zijn.
- Vanuit systematisch oogpunt worden de filosofisch-theologische grondmotieven waardoor de Imitatio zich laat leiden, onderzocht.
- Vanuit mystagogisch oogpunt wordt de aard van de spirituele interventietechniek bestudeerd.
2. Innerlijkheid
Doorgaans wordt de innerlijkheid pejoratief verstaan: individualisme, privé-vroomheid, burgerlijke conservatio sui, geslotenheid, wereldvreemdheid en dergelijke. Deze negatieve perceptie wordt door velen mede op het conto geschreven van de Moderne Devotie, en dan met name van de Navolging van Christus. De vraag is evenwel of deze innerlijkheid goed verstaan is.
Het doel van de interdisciplinaire instituutsbrede aanpak is de Devotio Moderna op een nieuwe wijze in gesprek te brengen met de hedendaagse cultuur. Enerzijds wordt de teloorgang van de innerlijkheid in de moderne cultuur van de uiterlijkheid (objectivering, massificatie, instrumentalisering) steeds meer als een probleem ervaren. Anderzijds werpt het dialogisch denken een ander licht op de innerlijkheid, dat tot nu toe onopgemerkt bleef. Hetzelfde geldt voor de theorie van de interiorisatie, die een nieuw licht werpt op de innerlijkheid als de diepgang van het spiritueel omvormingsproces. |
|
Projecten
'Opera Omnia' van Geert Grote en de Devotio Moderna
Uitvoerder: Rijcklof Hofman
Behalve de gefaseerde editie van de Opera Omnia van Geert Grote wordt een bijdrage geleverd aan het verstaan van de spiritualiteit van de Moderne Devotie door mee te werken aan de nieuwe vertaling van Thomas van Kempen’s Navolging van Christus, door de vervaardiging van een vertaling van Thomas van Kempen’s Alleenspraak der ziel, door onderzoek naar de werkwijze en werken van Thomas a Kempis en door te reflecteren over de thematiek van de innerlijkheid.
Moderne Devotie als denkvorm
Uitvoerder: Inigo Bocken
In dit project zullen teksten uit de traditie van de Moderne Devotie gelezen worden vanuit een wijsgerige vraagstelling. Met name het begrip van de ‘innerlijkheid’, dat in de moderne tijd een centrale rol speelt, zal hierbij voorop staan.
De geestelijke opklimmingen, vertaling en inleiding
Uitvoerder: Rudolf van Dijk
Beoogd is een Nederlandse vertaling van De spiritualibus ascensionibus door Gerard Zerbolt van Zutphen (1367-1398), gebaseerd op de Latijnse kritische editie (Legrand, 2006), alsmede een begeleidende studie van de geestelijke weg die de auteur ontvouwt. Eind 2009 was de werkvertaling (ca. 42.000 woorden) af en werd een begin gemaakt met bronnenonderzoek, annotatie en verbetering van de werkvertaling (editie voorzien in 2011).
Encyclopedie van de Moderne Devotie
Uitvoerder: Rudolf van Dijk
In 2009 is onderzoek verricht naar de betekenis van cruciale woordbetekenissen voor de moderne devoten, alsmede naar hun materiële cultuur (leefomstandigheden e.d.). Enkele studies zijn vervaardigd over het begrippenpaar solacium – consolacio en de begrippen religiosus en devotio in De imitacione Christi van Thomas van Kempen.
|
