Home » Goede leiders verzanden niet in de waan van de dag

Goede leiders verzanden niet in de waan van de dag

De tijd is rijp voor een nieuwe vorm van leiderschap. Oplossingsgericht denken en ideeën van controle, beheersing en maakbaarheid voeren tegenwoordig de boventoon, maar de problemen blijven komen. Dikwijls tot frustratie van schoolbestuurders en -leiders. Theoloog Theo van der Zee (Titus Brandsma Instituut en Verus) schreef een boek dat schoolleiders leert met frisse blik te kijken en zelfs in zware omstandigheden betekenisvolle besluiten te nemen.

Theo presenteerde zijn boek 24 oktober in Den Bosch. Op 14 november zal hij zijn boek ook in het noorden van het land presenteren. U kunt zich nog aanmelden voor deze presentatie in Bolsward.

Bekijk de foto pagina van de boekpresentatie in Den Bosch.

Voor ieder probleem bestaat een oplossing en elk doel is haalbaar! Tenminste, dat lijkt zo, afgaande op de vele opdrachten die onderwijsorganisaties vandaag de dag op hun bordje krijgen. Goede leerprestaties zijn niet genoeg. Het moet nog beter. Scholen moeten zich bovendien bezighouden met onderwerpen als maatschappelijke integratie of seksuele diversiteit. Scholen staan onder hoge druk. Het ene maatschappelijke vraagstuk is nog niet verankerd in het curriculum of het volgende dient zich al weer aan.

‘Bij veel maatschappelijke problemen zegt de samenleving: ‘scholen lossen jullie het maar op’, stelt Van der Zee. ‘Het maakt dat schoolleiders van vraagstuk naar vraagstuk strompelen en hollen van incident naar incident. Dat heeft weinig te maken met goed leiderschap.’ Volgens Van der Zee, die ook werkzaam is bij onderwijsvereniging Verus, is er behoefte aan een nieuwe vorm van leiderschap waarin schoolleiders – rectoren, conrectoren en directeuren – niet louter situationeel handelen. In plaats daarvan nemen ze ruimte om betekenis te ontdekken in de gebeurtenissen die zich voordoen en op basis daarvan duurzaam te handelen. Van der Zee noemt dit contemplatief leiderschap.

Soep maken
Hij noemt het voorbeeld van Monique (fictieve naam). ‘Zij is schoolleider in een zogenaamde prachtwijk met veel sociale problemen en weinig kansen. Kortom: een school waar leerlingen met 3-0 achterstand binnenkomen. Ze kan vol inzetten om haar leerlingen zo effectief mogelijk te laten leren, maar daarmee is het vraagstuk nog niet weg.’

Door goed te kijken en gerichte vragen te stellen kwam Monique tot een betekenisvoller besluit. ‘Ze vroeg bijvoorbeeld de ouders ‘waar zijn jullie goed in?’. Aanvankelijk wisten ze niets te noemen, maar uiteindelijk bleek een aantal bereid een stap naar voren te zetten. Monique liet de ouders soep maken voor leerlingen en dat zette een hele reeks positieve ontwikkelingen in gang. ‘De leerlingen kregen goede voeding, de ouders voelden zich gewaardeerd, het vertrouwen in de school groeide en de binding in de omgeving van de school nam toe.’

Drie gespreksvormen
Niet iedere schoolleider beschikt van nature over het inzicht en de kennis om dit soort verborgen mogelijkheden te herkennen. Daarom ontwikkelde Van der Zee een benadering om hen daarin te ondersteunen. Aan de hand van drie gespreksvormen raken schoolleiders vertrouwd met het contemplatief leiderschap.

‘Het biografisch gesprek, ten eerste, helpt je ontdekken dat gebeurtenissen in je eigen leven niet noodzakelijk plaatsvinden. Er komt van alles op je pad en daar kan je zelf betekenis in ontdekken. Hetzelfde vind je in de schoolpraktijk van alle dag. Dat leer je in het reflectief gesprek. Welke gebeurtenissen kom je tegen als schoolleider en wat hebben die gebeurtenissen je te zeggen? Het besluitvormingsgesprek, ten slotte, is erop gericht om te herkennen hoe je vanuit de gebeurtenissen samen met anderen tot betekenisvolle besluiten komt.’

Volharding
Inmiddels hebben Van der Zee en zijn collega’s deze drie gesprekken al met vele tientallen schoolleiders gevoerd. Zij zijn enthousiast. ‘Natuurlijk moeten ze nog steeds conflicten oplossen, bijvoorbeeld als een leerling met zijn iPad een docent slaat of als een ruzie met een ouder zich aandient. Maar door de gesprekken krijgen ze mogelijkheden aangereikt die ze eerst niet zagen.’

Tegelijkertijd houdt de nieuwe benadering niet zomaar stand. ‘Nu schoolleiders net met contemplatief leiderschap bezig zijn is het nog erg kwetsbaar. Je moet je als leider goede eigenschappen eigen maken en dat vergt volharding. Het gaat met vallen en opstaan.’ Van der Zee en collega’s blijven in ieder geval schoolleiders toerusten en adviseren om hun professionele ruimte te vergroten en nieuwe mogelijkheden te blijven ontdekken.

Dit artikel verscheen eerder op Radboud Recharge.
>Boek bestellen bij Boekscout