Home » Liefde een ‘gewonigheid’?

Liefde een ‘gewonigheid’?

Marc De Kesel houdt aanstaande woensdagavond een lezing over de liefde. Tijdens deze avond, georganiseerd door het Titus Brandsma Instituut en Radboud Reflects, zal de liefde van verschillende kanten belicht worden.

Esther Kluwer, bijzonder hoogleraar Duurzame Relaties, gaat in op het onderhouden van een duurzame liefdesrelatie. Waarom dat zo moeilijk is en wat de positieve invloed is van een goede liefdesrelatie voor je welzijn, je gezondheid en je algehele functioneren.

Filosoof Marc De Kesel vult aan dat liefde zo ingewikkeld is omdat het draait om de tegenpolen verlangen en vervulling. Heel wat mystieke teksten gaan over liefde, en anders dan we denken, leggen die de heerlijke onoplosbaarheid van de liefde bloot. Een verrassend perspectief dus dat heel wat van ons gemoraliseer over liefde onderuit haalt.

Om alvast in de stemming te komen schreef Marc een prikkelend betoog:

Liefde, een ‘gewonigheid’?

‘We moeten de illusie dat de enige ware bestaat als werkelijkheid nemen.’ Jawel, je raadt het juist. Het gaat over de liefde, en het komt uit de mond van Dirk De Wachter, inmiddels ook bij ons in de polder lang geen onbekende Belg meer.[1] ‘Liefde schuilt in de gewonigheid.’ ‘De liefde is broos, het blijft zoeken, het blijft onvoorspelbaar. En dat is maar een geluk ook.’ Onnodig nog meer citaten op te sommen: de ontnuchterende uitspraken van De Wachter over de liefde zijn inmiddels alom gekend.

Maar ken je het commentaar van zijn vrouw? Ik heb het niet van haar, maar van hem, tijdens een radio-interview dat ik maar niet kan terugvinden op het net. De Wachter zei iets in de aard van: ‘Ach weet je, mijn vrouw vraagt zich af waarom ik zo’n succes heb. Ik heb het, zegt ze, toch alleen maar over banale dingen, gemeenplaatsen die iedereen al lang weet’. De Wachter beaamde dit onmiddellijk. ‘Waarom ze dan mijn boeken kopen?’ Alweer die verrassende nuchterheid van hem: ‘Misschien gewoon omdat ze het van een psychiater willen horen. Mensen houden nu eenmaal van een autoriteit; daar zal het wel aan liggen.’

Met autoriteit alleen kan ik niet echt genoegen nemen. Bij mij blijven in elk geval de vragen. Waarom is dat banale zo complex? Waarom houden we van illusie? Hoe kon het een ‘gewonigheid’ worden om in onze liefde het unieke, het ‘ware’, ‘de ware’ zo te koesteren? Die ‘gewonigheid’ blijkt het sediment van een lange geschiedenis en die geeft me toch altijd weer te denken. Heb ik te gretig Grieken en Romeinen gelezen? Sappho, Ovidius, Horatius? Daar is de liefde een dartele god, een knaapje nog (een ettertje, schreef ik bijna), dat onvoorspelbaar pijlen in het rond schiet en wie geraakt is, wordt verliefd. Onherroepelijk. Op de ware? Daar gaat het hij die Antieken nooit over. En het loopt slechts zelden goed af. Liefde leidt niet per se tot geluk, laat staan tot ‘waarheid’. Lees de antieke poëzie er maar op na. En niet alleen die. Het is iets van de poëzie van alle tijden.

Maar waar komt dan die idee van ‘de ware’ vandaan? Wie heeft ooit liefde aan zoiets als ‘waarheid’ gekoppeld? Dat dit voor ons zo’n ‘gewonigheid’ is, komt ook omdat daar een al even lange geschiedenis onder ligt. Het is de antieke filosofie die zoiets heeft uitgevonden. Plato bijvoorbeeld, voor wie waarheid mij niets zegt als ik er niet eerst verliefd op ben. De liefde is niet de blinde pijl van een onberekenbaar jonge punkie-god. Liefde is waarheid, niet meer, niet minder. En waarom zingt dit idee nog steeds zijn refrein in ons liefdesleven? Omdat dit idee ook centraal staat in het christendom dat millennia lang onze cultuur domineerde. God is liefde, betekent ook dat de liefde ‘waarheid’ is, en dat mijn liefde maar is wat ze is wanneer ze in de armen van ‘de ware’ ligt.

Achter de ‘gewonigheid’ waarvoor De Wachters autoriteit zo ontwapenend pleit, zit dus een complex verhaal. Wie de liefde liefheeft, gunt haar ook haar complexiteit, haar hybride herkomst.

[1] www.filosofie.nl/nl/artikel/43842/dirk-de-wachter-liefde-is-een-illusie-als-werkelijkheid-aannemen.html

Marc De Kesel
Titus Brandsma Instituut
Radboud Universiteit Nijmegen