Home » Boeiende expert meeting over de Navolging van Christus

Boeiende expert meeting over de Navolging van Christus

Op 28 – 29 augustus 2019 vond in het Karmelklooster te Boxmeer een expert meeting plaats over de Navolging van Christus, in 1442 voltooid door Thomas van Kempen (1379/80 – 1471). In zeven verschillende lezingen werden aspecten van de Navolging aan een nadere beschouwing onderworpen.

Huub Welzen, Marc De Kesel, Koen Goudriaan. John van Ool, Ad Poirters, Charles Caspers, Pieter de Villiers, Rijcklof Hofman

De Navolging van Christus een ascetisch, dan wel een mystiek traktaat?
Koen Goudriaan (Vrije Universiteit, Amsterdam) reflecteerde over een al langere tijd actueel punt van discussie: moet de Navolging worden gekarakteriseerd als een ascetisch, dan wel als een mystiek traktaat? Hij kwam tot de conclusie dat de balans afhankelijk van de gehanteerde definitie van het begrip ‘mystiek’ naar beide kanten kan doorslaan. Als mystieke vereniging met God kan worden bereikt door voortschrijdende oefening (o.a. Waaijman), dan kan de Navolging bij het genre van de mystieke teksten worden ingelijfd, maar als de godsontmoeting door de instorting van Gods genade slechts voor enkelen is weggelegd (o.a. Deblaere), dan blijft de Navolging steken in het genre van de ascetische teksten.

‘Een zorgvuldig bewerkte verzameling spreuken en spirituele uitspraken’
Charles Caspers (Titus Brandsma Instituut, Nijmegen) besprak in zijn lezing twee teksten van Thomas, de Navolging, die toch meer als een zorgvuldig bewerkte verzameling bijeen gegaarde spreuken en spirituele uitspraken kan worden omschreven, en zijn op macroniveau compositorisch veel sterkere Soliloquium, of ‘Gesprek van de ziel met zichzelf’, over het verlangen van de ziel om bij God te zijn. Hij vergeleek de beeldende beschrijving in H. 21 over de bewoners van het Hemels Jeruzalem met een contemporain schilderij uit 1432, ‘de aanbidding van het Lam Gods’ van de gebroeders van Eyck. Hij kwam tot de conclusie dat beide teruggaan op een uitwerking in verschillend medium van de litanie van Allerheiligen tijdens de liturgie van de Paasnacht.

De esthetiek van de Navolging
Twee lezingen belichtten de esthetiek van de Navolging, en de zorgvuldige opbouw van de tekst. Rijcklof Hofman (Titus Brandsma Instituut, Nijmegen) legde de nadruk op de kennismaking van Thomas met de klassieke leer van de stijlfiguren tijdens zijn schooltijd, en demonstreerde hoe die kennis zijn uitwerking heeft gehad op de compositie van de Navolging. Pieter de Villiers (Universiteit van die Vrystaat, Bloemfontein) toonde aan de hand van close reading van een hoofdstuk uit de Navolging (Imit. I, 17) aan welk een uitzonderlijke vorm van vakmanschap Thomas aan de dag heeft gelegd bij de compositie van de afzonderlijke hoofdstukken van zijn tekst.

Een theoretische beschouwing over intertekstualiteit
Huub Welzen (Titus Brandsma Instituut, Nijmegen) sprak over de wijze waarop Thomas in de Navolging passages uit de Bijbel heeft geïntegreerd, toegespitst op zijn gebruik van Matth. 11. 25-30. Ook hierbij heeft hij er goed over nagedacht hoe hij zijn bron zo effectief mogelijk compositorisch kon inzetten door hetzelfde citaat op verschillende plaatsen te gebruiken. Deze demonstratie werd door Huub Welzen ingebed in een theoretische beschouwing over intertekstualiteit en in een plaatsing van het citaat in de Bijbelse context.

De receptie van de Navolging
Twee bijdragen gingen nader in op de receptie van de Navolging in latere perioden. Ad Poirters (Titus Brandsma Instituut, Nijmegen) besprak de ingrijpende herschrijving van de Navolging door de Zeeuw Jan Guépin, die in 1753 een adaptatie in versvorm vervaardigde op basis van de Franse bewerking van de tekst door Corneille van rond 1650. Veel aandacht ging uit naar de manier waarop deze auteur met een reformatorische achtergrond het boek over de eucharistie naar zijn hand wist te zetten. Een ietsje minder drastische bewerking onderging de Navolging in de achttiende eeuw in de handen van de Duitse katholieke theoloog J.M. Sailer.

John van Ool (Titus Brandsma Instituut, Nijmegen, geassocieerd medewerker) liet zien hoe Sailer de tekst toegankelijk maakte voor een Duits publiek. Hoe aantrekkelijk zijn bewerking was, blijkt wel uit het feit dat hij een echte evergreen wist te schrijven, die al dan niet verder bewerkt tientallen herdrukken en gewijzigde edities beleefde en ook in onze eeuw nog tot de echte bestsellers gerekend mag worden.

Deelnemers Expert Meeting op bezoek in het Thomas-Archiv

Bezoek aan Kempen
De conferentie werd afgesloten met een even vruchtbaar als gezellig bezoek aan Kempen, de geboortestad van Thomas. Angela Janssen namens de Thomas-Stiftung Kiefer en Ulrike Bodemann-Kornhaas namens het Thomas-Archiv Kempen onthaalden de deelnemers op een vorstelijke lunch. Daarna volgde een bezoek aan het Thomas-Archiv, waarbij de belangrijkste pronkstukken en hoogtepunten van de verzameling van 2000 drukken van het werk van Thomas werden getoond.

Tot slot een rondleiding langs de plaatsen die voor Thomas in zijn jeugd belangrijk zijn geweest, en langs monumenten, beelden en gebouwen die in Kempen aan haar grootste zoon herinneren.

Rijcklof Hofman en Huub Welzen